Egzekucja grzywny przez komornika: Kms, areszt i obrona dłużnika

Dostałeś wyrok z grzywną, minął termin, a dziś w skrzynce wylądowało pismo od komornika z tajemniczą sygnaturą Kms. To nie jest zwykły dług. Egzekucja należności dla Skarbu Państwa rządzi się własnymi, znacznie surowszymi prawami, a na jej końcu majaczy coś, czego nie ma przy chwilówce: areszt. W tym artykule pokażę Ci krok po kroku, jak wygląda ta procedura, jakie dokumenty musi przedstawić sąd i, co najważniejsze, jak realnie się bronić oraz uniknąć zamiany grzywny na areszt, nawet gdy na karku masz już innych wierzycieli.

Egzekucja grzywny przez komornika – co to Kms?

Postępowania egzekucyjne prowadzone z polecenia sądu komornik rejestruje pod specjalną sygnaturą Kms. Wierzycielem nie jest tu firma pożyczkowa ani osoba prywatna, lecz Skarb Państwa, reprezentowany przez prezesa właściwego sądu. Kolejność zdarzeń jest prosta. Gdy grzywna stanie się prawomocna, sąd najpierw wzywa Cię do dobrowolnej zapłaty w terminie 30 dni (art. 44 Kodeksu karnego wykonawczego). Jeśli w tym czasie nie zapłacisz, sprawa z urzędu trafia do komornika. Nie musi jej kierować żaden wierzyciel, robi to sam sąd.

W sprawach Kms komornik działa z urzędu, czyli sam z siebie musi podjąć wszystkie kroki, żeby znaleźć Twój majątek (poza egzekucją z nieruchomości, która i tak wymaga osobnego wniosku). To zasadnicza różnica wobec zwykłej egzekucji, gdzie każde zapytanie do ZUS czy urzędu skarbowego prywatny wierzyciel musi komornikowi opłacić. Więcej o samym mechanizmie znajdziesz w naszym kompendium o zajęciu komorniczym.

Formalności, o których sąd często zapomina

Wniosek sądu o wszczęcie egzekucji musi być kompletny. Prawo wymaga, aby zawierał on:

• polecenie egzekucyjne,
• tytuł wykonawczy, czyli orzeczenie sądu z klauzulą wykonalności,
• odpis aktu powołania danej osoby na stanowisko prezesa sądu,
• pełnomocnictwo dla pracownika sądu, który fizycznie podpisał polecenie.

Brzmi jak biurokratyczna drobnostka. I właśnie dlatego bywa punktem zaczepienia. Z praktyki wiem, że sądy potrafią zapomnieć o dołączeniu odpisu aktu powołania prezesa. A to formalne uchybienie, które może stanowić skuteczną podstawę do skargi na czynności komornika i, w sprzyjających okolicznościach, umorzenia postępowania. Jeśli komornik żąda od Ciebie wykazu majątku, sprawdź wcześniej, jak wygląda wezwanie do wyjawienia majątku i czym różni się od zwykłego wykazu.

Grzywna a areszt – kiedy grozi zamiana?

To pytanie spędza sen z powiek najczęściej i najczęściej odpowiada się na nie błędnie. Nie jest tak, że jak nie zapłacisz grzywny, to następnego dnia ktoś zapuka do drzwi z nakazem doprowadzenia. Droga do aresztu jest dłuższa i, na szczęście dla Ciebie, ma po drodze kilka wyjść awaryjnych.

Zaczyna się od egzekucji. Dopiero gdy komornik ją prowadzi i okazuje się ona bezskuteczna (albo z góry wiadomo, że byłaby), do gry wraca sąd. I tu jest sedno: przy grzywnie nieprzekraczającej 120 stawek dziennych sąd w pierwszej kolejności może zamienić ją na pracę społecznie użyteczną (art. 45 KKW), przyjmując, że dziesięć stawek to jeden miesiąc pracy, w wymiarze od 20 do 40 godzin miesięcznie. Areszt, a mówiąc precyzyjnie zastępcza kara pozbawienia wolności, wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy tej pracy nie da się wykonać lub gdy skazany świadomie się od niej uchyla (art. 46 KKW).

Zapamiętaj jedną rzecz, bo w krytycznym momencie może uratować Ci wolność: z zastępczej kary pozbawienia wolności możesz się w każdej chwili zwolnić, wpłacając kwotę grzywny, która pozostała jeszcze do uiszczenia (art. 47 Kodeksu karnego wykonawczego). Areszt nie jest więc karą, z której nie ma odwrotu. To ostatni bezpiecznik, a nie ślepa uliczka.

Czy komornik lubi sprawy o grzywny?

To zależy. W dużych miastach, gdzie dłużnicy częściej mają stałe dochody, komornicy prowadzą takie sprawy chętnie. Powodów jest kilka.

1. Widmo aresztu jako dźwignia. Niezapłacona grzywna może się skończyć zastępczą karą pozbawienia wolności. Komornik doskonale wie, jak tym argumentem zmotywować dłużnika do szybkiej wpłaty.
2. Brak kosztów po jego stronie. W sprawach Kms zapytania o Twój majątek do ZUS czy urzędu skarbowego są dla komornika bezpłatne, co ułatwia i przyspiesza mu pracę.

Z drugiej strony, na terenach o wysokim bezrobociu egzekucja drobnych grzywien jest dla kancelarii głównie obciążeniem administracyjnym. Zwrot z takiej sprawy bywa żaden, a papierkowej roboty sporo.

Czy grzywnę można spłacić w ratach?

U komornika nie. Komornik nie ma prawa rozkładać długu na raty, bo jest wykonawcą, a nie stroną, która o tym decyduje (pisaliśmy o tym szerzej przy okazji rozłożenia długu u komornika na raty). O raty grzywny wnioskujesz do sądu, który wydał wyrok. Sąd, jeśli natychmiastowa zapłata pociągnęłaby dla Ciebie lub Twojej rodziny zbyt ciężkie skutki, może rozłożyć grzywnę na okres do 1 roku, a w wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie nawet do 3 lat (art. 49 KKW). Jeśli mimo bezskutecznej egzekucji zadeklarujesz komornikowi dobrowolne wpłaty, pamiętaj, że taka nieformalna ugoda go nie wiąże. Płacisz nieregularnie, a komornik bez wahania umorzy egzekucję jako bezskuteczną i wróci sprawa do sądu.

Kto może zapłacić za Ciebie grzywnę? Uwaga na pułapkę

To jedna z najważniejszych i najbardziej niedocenianych zasad w tego typu sprawach. Wyobraź sobie taką sytuację: masz do zapłaty grzywnę, a jednocześnie komornik zajmuje Ci pensję na poczet innego, większego długu. Przez kolejność zaspokajania pieniądze z pensji mogą w pierwszej kolejności pójść na tamten dług, a grzywna zostanie niespłacona, co z kolei otwiera drogę do aresztu (jeśli chcesz zrozumieć tę hierarchię, przeczytaj, kogo najpierw spłaci komornik). Najrozsądniejszym wyjściem wydaje się poprosić kogoś o pomoc. I tu zaczyna się pole minowe.

Możesz poprosić osobę najbliższą, by wpłaciła pieniądze bezpośrednio do komornika, z wyraźnym wskazaniem, że to wpłata na poczet konkretnej sprawy Kms. Wtedy komornik musi zaliczyć te środki właśnie na grzywnę, a nie rozdzielić je między pozostałych wierzycieli, co samo w sobie potrafi rozwiązać problem opisany wyżej (mechanikę samego zajęcia pensji tłumaczymy w artykule o zajęciu komorniczym w zakładzie pracy).

Kim jest owa osoba najbliższa? Zgodnie z art. 47 § 3 Kodeksu wykroczeń to Twój małżonek, rodzic, dziadek, dziecko, wnuk, rodzeństwo, teść i teściowa, zięć i synowa, szwagier i szwagierka, osoba przysposobiona i jej małżonek oraz osoba pozostająca z Tobą we wspólnym pożyciu, czyli konkubent lub konkubina.

Kategorycznie zabronione jest, aby grzywnę zapłacił za Ciebie ktoś spoza tego kręgu, na przykład przyjaciel, kuzyn czy kolega z pracy. Zgodnie z art. 57 Kodeksu wykroczeń taka osoba sama popełnia wykroczenie zagrożone aresztem albo grzywną, a wpłacone przez nią pieniądze podlegają przepadkowi. Ten sam przepis zakazuje organizowania publicznej zbiórki na czyjąś grzywnę. To archaiczny, ale wciąż obowiązujący przepis, którego celem jest uniemożliwienie wykupywania skazanych przez organizacje czy znajomych. Zanim więc ktokolwiek życzliwy sięgnie po portfel, upewnij się, że mieści się w ustawowym kręgu osób najbliższych.

Grzywna sądowa to nie to samo co grzywna, którą sam komornik może nałożyć na Ciebie w toku egzekucji, na przykład za nieujawnienie majątku. Jeśli szukasz akurat tego drugiego, opisaliśmy je osobno w tekście o grzywnie za nieujawnienie majątku. A jeśli komornik depcze Ci po piętach już dziś i nie wiesz, od czego zacząć, sprawdź, jak działa nasza pomoc z komornikiem w 24 godziny.

FAQ: Egzekucja grzywny sądowej (Kms)