Przekroczenie uprawnień przez komornika – skarga i jak walczyć o swoje

Czy jako dłużnikowi wydaje Ci się, że komornik może wszystko, a przekroczenie uprawnień przez komornika zawsze uchodzi mu na sucho? To poczucie bezsilności jest największym sprzymierzeńcem nieuczciwych funkcjonariuszy. Prawda jest inna: nie jesteś bezbronny, a prawo daje narzędzia, by pociągnąć do odpowiedzialności nawet komornika.

Na przykładach spraw opisywanych w mediach pokażemy trzy główne typy nadużyć i przedstawimy konkretny plan obrony. Zaznaczamy: część opisanych spraw była na etapie postępowania, a wobec osób, których prawomocnie nie skazano, obowiązuje domniemanie niewinności. Dane podajemy w formie zanonimizowanej (imię i inicjał), zgodnie z praktyką prasową.

Zabór mienia przez komornika

To jeden z najczęstszych i najbardziej dotkliwych grzechów komorniczych: zajęcie majątku, który z mocy prawa jest nietykalny. Komornik, działając z premedytacją lub przez rażące niedbalstwo, ignoruje przepisy Kodeksu postępowania cywilnego i pozbawia dłużnika rzeczy niezbędnych do życia i pracy.

Studium przypadku: komornik Ireneusz S. ze Zgorzelca

To jeden z zarzutów postawionych komornikowi, który miał zająć w siedzibie firmy w Zawidowie około 8 tys. różnych ruchomości o łącznej wartości ok. 600 tys. zł – mimo że z mocy prawa były wyłączone spod egzekucji. Według ustaleń komornik nie sporządził protokołu zajęcia, a wywiezione ruchomości przechowywał tak, że uległy zniszczeniu; zajęcie pogorszyło kondycję firmy.

W tej sprawie Sąd Rejonowy w Zgorzelcu wymierzył komornikowi karę roku pozbawienia wolności w zawieszeniu na dwa lata, grzywnę oraz zawieszenie w czynnościach na trzy lata. To nie był koniec: Prokuratura Okręgowa w Jeleniej Górze prowadziła wobec niego kolejne postępowanie, a w grudniu 2018 r. do sądu trafił następny akt oskarżenia – w tym zakresie obowiązywało domniemanie niewinności.

Czego komornik nie może zająć?

Wiedza o tym, czego komornikowi zająć nie wolno, to Twoja pierwsza linia obrony. Zgodnie z art. 829 Kodeksu postępowania cywilnego egzekucji nie podlegają między innymi:

• przedmioty urządzenia domowego niezbędne dla dłużnika i rodziny (podstawowe meble, lodówka, pralka, łóżka),
• codzienna odzież i bielizna,
• zapasy żywności i opału na okres jednego miesiąca,
• narzędzia i przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej (z wyjątkiem pojazdów mechanicznych),
• przedmioty niezbędne do nauki i wykonywania praktyk religijnych.

Jeśli zajęta rzecz należy do kogoś innego niż dłużnik, ta osoba może wnieść powództwo o zwolnienie przedmiotu spod egzekucji (art. 841 KPC) w terminie miesiąca. Dłużnik, którego prawa naruszono, broni się natomiast skargą na czynności komornika – o tym poniżej.

Przywłaszczenie pieniędzy – zwyczajna kradzież

To nadużycie najcięższego kalibru – po prostu przestępstwo. Polega na przywłaszczeniu przez komornika pieniędzy, które dłużnicy lub wierzyciele wpłacają do kancelarii. Brzmi nieprawdopodobnie, a jednak takie sprawy się zdarzały.

Studium przypadku: komornik Ewa C. z Wałbrzycha

„Grosz do grosza” i uzbierał się milion – tak w skrócie opisywano zarzuty wobec byłej komornik przy Sądzie Rejonowym w Wałbrzychu. Według aktu oskarżenia w latach 2010-2013 miała przywłaszczać pieniądze wpłacane do kasy kancelarii; pojedyncze kwoty nie były duże, ale ich liczba złożyła się na okrągłą sumę. Sprawa wyszła na jaw podczas kontroli izby komorniczej. Ewa C. odpowiadała przed Sądem Okręgowym w Świdnicy, a za zarzucane czyny groziło jej do 10 lat pozbawienia wolności – do prawomocnego wyroku obowiązywało wobec niej domniemanie niewinności.

Jak bezpiecznie wpłacać pieniądze komornikowi?

Żeby uchronić się przed takim nadużyciem, trzymaj się kilku zasad:

• Zawsze żądaj pokwitowania. Przy wpłacie gotówki w kancelarii nie odchodź bez dokumentu KP (Kasa Przyjęła) z pieczątką i podpisem.
• Preferuj przelew. Wpłacaj na oficjalny, podany w piśmie numer rachunku kancelarii – to niepodważalny dowód wpłaty.
• Nie płać „do ręki” w terenie. Nie przekazuj gotówki podczas wizyty w domu bez natychmiastowego pokwitowania.
• Nigdy nie wpłacaj na prywatne konto komornika ani pracownika kancelarii.

Bezprawne prowadzenie egzekucji mimo zawieszenia

To nadużycie subtelniejsze, ale równie groźne: prowadzenie lub wznawianie egzekucji, mimo że sąd ją zawiesił lub umorzył, albo ignorowanie wniosków stron. Komornik działający wbrew postanowieniom sądu staje się machiną poza prawem.

Studium przypadku: komornik Rafał O. z Legnicy

Takie zarzuty postawiono komornikowi z Legnicy. W 2004 r. trafiła do niego sprawa dwóch emerytów, którym komis sprzedał kradzione auto; Sąd Okręgowy w Legnicy nadał rygor natychmiastowej wykonalności, a w styczniu 2015 r. rygor ten – stanowiący podstawę egzekucji – zawiesił. Według zarzutów komornik po kilkuletniej przerwie miał bezprawnie ponowić egzekucję mimo wniosków o jej umorzenie, a z majątku właścicieli komisu pobrać 12,7 tys. zł na poczet kosztów. Sprawa, mimo wcześniejszych umorzeń przez prokuraturę, trafiła na wokandę – i podlegała ocenie sądu, z zachowaniem domniemania niewinności.

Jak się bronić, gdy podejrzewasz nadużycie komornika

Wiedza o grzechach to jedno, ale najważniejsze jest to, jak możesz reagować. Oto oparty na prawie plan działania w trzech krokach.

Krok 1: Skarga na czynności komornika

To Twoje podstawowe narzędzie. Jeśli komornik naruszył prawo (np. zajął rzecz wyłączoną spod egzekucji), masz prawo złożyć skargę na czynności komornika. Reguluje ją art. 767 KPC. Skargę składasz do komornika, który dokonał zaskarżonej czynności – on w ciągu 3 dni przekazuje ją wraz z aktami do właściwego sądu rejonowego, chyba że sam ją uwzględni. Masz na to tylko 7 dni od dnia dokonania czynności (albo od dnia, w którym się o niej dowiedziałeś), a opłata wynosi 50 zł. Pamiętaj o jednym: sama skarga nie wstrzymuje egzekucji – jeśli chcesz ją zatrzymać na czas rozpoznania, złóż osobny wniosek o zawieszenie. Gotowy wzór skargi znajdziesz w dziale wzorów pism.

Krok 2: Skarga na komornika do izby komorniczej

Niezależnie od skargi sądowej możesz zgłosić nieprawidłowości organom nadzoru. To dwie ścieżki: nadzór administracyjny sprawuje prezes właściwego sądu rejonowego, a ścieżka dyscyplinarna prowadzi do rady właściwej izby komorniczej. Taka skarga nie zwróci Ci pieniędzy, ale może uruchomić postępowanie dyscyplinarne, które kończy się np. upomnieniem, karą pieniężną, a w skrajnych przypadkach wydaleniem komornika ze służby.

Krok 3: Zawiadomienie do prokuratury

W skrajnych sytuacjach – jak przywłaszczenie pieniędzy czy świadome przekroczenie uprawnień – działanie komornika jest przestępstwem. Wtedy składasz w prokuraturze zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa przez funkcjonariusza publicznego. Jeśli natomiast komornik po prostu pobrał za dużo, zacznij od skargi i żądania zwrotu – zobacz, co robić, gdy komornik zabrał za dużo z konta. Bywa też, że problemem nie jest jedna czynność, lecz miesiącami wlokąca się egzekucja – wtedy pomocna jest skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

Gdy legalna egzekucja paraliżuje życie – co dalej

Powyższe metody służą walce z nieuczciwym komornikiem. Jeśli jednak komornik działa zgodnie z prawem, ale egzekucja paraliżuje Twoje życie i uniemożliwia wyjście z długów, warto poznać legalne sposoby na odzyskanie kontroli nad finansami.

Wyjście z długów komorniczych

Jeśli to komornik jest powodem, dla którego nie możesz ruszyć z oddłużaniem, pomyśl, jak zgodnie z prawem zneutralizować jego działania – tak, by egzekucja okazała się bezskuteczna. W zależności od sytuacji rodzinnej i zawodowej masz kilka dróg.

Jeśli zależy Ci tylko na tym, by komornik nie zabierał pieniędzy z konta, poznaj sposób na komornika na rachunku bankowym. Jeśli masz na utrzymaniu dzieci, legalnym rozwiązaniem bywa uregulowanie alimentów – zobacz alimenty u notariusza jako sposób na komornika. A jeśli chcesz uwolnić spod egzekucji wynagrodzenie, rozważ zmianę formy zatrudnienia na taką, z której komornik nie potrąci Ci pensji. Wierzyciele pozbawieni źródła zaspokojenia stają się bardziej skłonni do ugody, a Ty możesz realnie pomyśleć o oddłużaniu poprzez wykup długów. Szerszy obraz znajdziesz w kompendium o zajęciu komorniczym.

Indywidualna porada w sprawie komornika

Jesteśmy prawdopodobnie jedyną w Polsce kancelarią, która oferuje konsultację z byłym komornikiem, dziś adwokatem pomagającym zadłużonym. Wiedza byłego komornika jest bezcenna: zna sztuczki egzekutorów, ich słabe strony i wie, jak oraz gdzie uderzyć, by skutecznie ograniczyć działania komornika.

Jeśli potrzebujesz indywidualnej porady w sprawie komornika, pomoc możesz otrzymać już w 24 godziny – w tym gotową skargę na komornika czy umowę alimentacyjną dopasowaną do Twojej sytuacji.