Wezwanie do komornika – kto ponosi koszty?
Każdy dłużnik, w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne, musi spodziewać się, iż otrzyma wezwanie do komornika. Konkretnie zaś mówiąc – wezwanie do osobistego stawienia się w kancelarii komornika prowadzącego egzekucję. Pal licho, gdy “Twój komornik” urzęduje w tym samym mieście co Ty. Gorzej, gdy jego kancelaria mieści się na drugim końcu Polski. Wówczas wezwanie do komornika staje się dużym problemem. Również finansowym.
Dlatego wiele osób zadaje bardzo podobne pytanie: “Jeśli dostanę wezwanie do stawienia w kancelarii komorniczej, to kto ponosi koszty podróży wezwanego dłużnika?” Oto brutalnie szczera i natychmiastowa odpowiedź. Po pierwsze: zachowaj spokój. Po drugie: nie, nikt nie zwróci Ci kosztów dojazdu. Po trzecie, i najważniejsze: w 99% przypadków wcale nie musisz tam jechać. W tym kompletnym przewodniku pokażemy Ci dwie legalne i skuteczne ścieżki działania, które pozwolą Ci rozwiązać ten problem bez wychodzenia z domu i ponoszenia kosztów.
Dlaczego tak się dzieje? Prawo wierzyciela do wyboru komornika, czyli dłużnik w Ustrzykach, komornik w Świnoujściu
Zanim przejdziemy do rozwiązań, musisz zrozumieć, dlaczego taka sytuacja jest w ogóle możliwa i w pełni legalna. Przepisy, a konkretnie art. 8 ust. 5 Ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, dają wierzycielowi prawo wyboru w postępowaniu egzekucyjnym komornika nawet poza miejscem zamieszkania dłużnika i poza obszarem swojego rewiru (na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej), z wyjątkiem spraw o egzekucję z nieruchomości. Komornik z wyboru w zasadzie nie może odmówić wierzycielowi, chyba że spełnia określone w ustawie wyjątki (np. ma zbyt duże zaległości w prowadzonych sprawach).
Warto dodać, że komornik z wyboru zawiadamia o wszczęciu egzekucji komorników właściwych wg miejsca zamieszkania dłużnika. Duże firmy windykacyjne często współpracują z kilkoma wybranymi, wyspecjalizowanymi kancelariami, które obsługują ich sprawy z całego kraju. Zatem jest możliwa sytuacja, że postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika prowadzi komornik z rewiru czasem znacznie oddalonego, co może prowadzić do sytuacji, kiedy dłużnik zostanie wezwany – pod surowymi rygorami – do złożenia wykazu majątku lub wyjaśnień (także werbalnych) w odległej kancelarii komorniczej.
Jaki jest cel wezwania? Złożenie wykazu majątku i groźba konsekwencji
Wezwanie do osobistego stawiennictwa nie jest kaprysem komornika. Zazwyczaj jego celem jest realizacja obowiązku nałożonego przez art. 801 Kodeksu postępowania cywilnego [k.p.c.], który nakazuje komornikowi wezwać dłużnika do złożenia wykazu majątku lub innych wyjaśnień niezbędnych do przeprowadzenia egzekucji, jeśli wierzyciel nie wskaże majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia.
Zgodnie z aktualną treścią art. 801(1) k.p.c. dłużnik składa wykaz majątku przed komornikiem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Ignorowanie takiego wezwania jest niezwykle ryzykowne. Jak stanowi art. 916 §1 k.p.c., kiedy dłużnik bez usprawiedliwionej przyczyny nie stawi się do sądu w celu złożenia wykazu lub przyrzeczenia, sąd może skazać go na grzywnę lub nakazać przymusowe doprowadzenie oraz może zastosować areszt nieprzekraczający miesiąca.
Przepis ten stosuje się odpowiednio do wezwania przez komornika. Warto dodać, że wniosek o przeprowadzenie wyjawienia majątku może złożyć również sam wierzyciel.
Dwie legalne i skuteczne ścieżki reakcji na wezwanie
Skoro wiesz już, że wezwanie jest legalne i groźne, a jednocześnie podróż jest dla Ciebie niemożliwa lub zbyt kosztowna, czas poznać dwie skuteczne i zgodne z prawem metody obrony. Wybór zależy od oceny zasadności samego wezwania.
Ścieżka A: Obrona formalna – skarga na czynności komornika
Tę ścieżkę stosuje się wtedy, gdy uważasz, że samo wezwanie jest bezzasadne, szykanujące lub w jakiś sposób narusza przepisy. To narzędzie do walki z nadużyciami, a nie do unikania obowiązków.
Kiedy stosować tę ścieżkę?
Gdy wezwanie stanowi formę nękania (np. komornik wzywa Cię po raz trzeci, mimo że już raz złożyłeś wyczerpujący wykaz majątku) lub gdy kwestionujesz samą konieczność osobistego stawiennictwa, bo wszystkie niezbędne informacje można przekazać pisemnie, a komornik bezzasadnie upiera się przy osobistej wizycie, by zwiększyć na Tobie presję.
Jak to działa w praktyce?
Gdy dłużnik kwestionuje zasadność złożenia wyjawienia majątku lub konieczność osobistego stawienia się przed komornikiem, powinien złożyć w trybie art. 767 k.p.c. pisemną skargę na czynności (na wezwanie) komornika. Skarga na czynności komornika to zasadniczy środek zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym i zarazem środek nadzoru sądu nad komornikiem. Służy na wszelkie czynności komornika – rozstrzygające i faktyczne – oraz na zaniechanie dokonania przez niego czynności.
Tylko nieliczne czynności komornika nie podlegają zaskarżeniu. Skargę wnosi się z zasady w terminie tygodniowym od dnia dokonania czynności (czyli od dnia odbioru wezwania) i może ją złożyć strona (dłużnik) lub inna osoba, której prawa zostały przez czynności lub zaniechanie komornika naruszone. Powszechnie podkreśla się, że skarga stanowi środek obrony formalnej (zmierza do zapewnienia zgodnego z prawem przebiegu postępowania), a nie obrony merytorycznej (ukierunkowanej na badanie samej zasadności długu).
Uwaga: skargę należy wnieść bezpośrednio do komornika, którego skarga dotyczy. Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy, „Ocena zasadności obciążenia dłużnika kosztami zbędnej egzekucji należy w tym wypadku do sądu rozpoznającego skargę wniesioną przez dłużnika.”.
Ścieżka B: Usprawiedliwiona niemożność stawienia się – pismo do komornika
To jest ścieżka stosowana w 99% przypadków – gdy wezwanie jest co do zasady legalne, ale podróż jest dla Ciebie zbyt kosztowna, niemożliwa z powodu stanu zdrowia, lub po prostu nieuzasadniona. To najprostsze i najskuteczniejsze rozwiązanie problemu.
Jak to działa w praktyce?
Zamiast ignorować pismo, co naraziłoby Cię na grzywnę, wysyłasz do komornika listem poleconym za potwierdzeniem odbioru pismo informujące o niemożności przybycia. Kluczowe jest, aby do tego pisma dołączyć wypełnione oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Ten formularz, który jest oficjalnym drukiem sądowym, w praktyce w całości zastępuje osobiste złożenie wykazu majątku i realizuje cel, dla którego zostałeś wezwany. To jest działanie, które zaspokaja żądanie komornika bez konieczności odbywania podróży.
Pamiętaj, że w przypadku posiadania usprawiedliwienia, np. dowodu hospitalizacji, zaświadczenia lekarskiego o chorobie uniemożliwiającej podróż czy wysokiego stopnia niepełnosprawności, należy je niezwłocznie przesłać do właściwego komornika. To dodatkowo wzmacnia Twoją pozycję i uzasadnia brak osobistego stawiennictwa.
Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania możesz bezpłatnie pobrać z naszego zasobu pomocnych pism dla dłużników:
Oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania
Dla zainteresowanych: dogłębna analiza prawna i orzecznictwo
Poniżej przedstawiamy szczegółowe rozwinięcie podstaw prawnych, na których opiera się postępowanie egzekucyjne w Polsce. Jest to materiał dla osób, które chcą dogłębnie zrozumieć swoje prawa i obowiązki w relacji z komornikiem i wierzycielem, a także zrozumieć, dlaczego koszty podróży nie podlegają zwrotowi.
Dłużnik nie jest przedmiotem, ale ma obowiązki
Postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika, prowadzone w Polsce przez komornika sądowego pod nadzorem i kontrolą sądu rejonowego cywilnego, przy którym działa, z wniosku wierzyciela na podstawie prawomocnego tytułu egzekucyjnego, ma charakter przymuszający. Wierzyciel, korzystając z usług urzędnika państwowego, egzekwuje przymusowo realizację zasądzonego uprzednio przez sąd świadczenia, jeżeli dłużnik dobrowolnie nie spełnia swojego zobowiązania.
Postępowanie egzekucyjne jest standardowo ostatecznym etapem starań wierzyciela o pokonanie oporu dłużnika, przy wsparciu autorytetu i aparatu państwowego. Dłużnik nie jest jednak przedmiotem, a podmiotem postępowania, co gwarantują liczne instytucje prawne zapewniające ochronę dłużnika przed bezprawnymi działaniami wierzyciela lub komornika.
Nie należy jednak zapominać, że to dłużnik jest stroną zobowiązaną do spełnienia świadczenia, który odmówił dobrowolnej realizacji prawomocnego wyroku. W postępowaniu egzekucyjnym przyznanie nadmiernych uprawnień dłużnikowi stałoby w sprzeczności z samym celem postępowania.
Dłużnik a koszty sądowe w egzekucji
Zgodnie z art. 101 i 102 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w postępowaniu rozpoznawczym (czyli przed wydaniem wyroku) zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie majątkowe, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Co niezwykle istotne, przepis art. 771 k.p.c. wyraźnie wskazuje, że zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane stronie przez sąd w postępowaniu rozpoznawczym, rozciąga się także na postępowanie egzekucyjne. Ponadto warto pamiętać, że strona, która nie była zwolniona od kosztów na etapie sądowym, może domagać się takiego zwolnienia już w toku samego postępowania egzekucyjnego. Jednakże, i to jest kluczowe w naszej sprawie:
w postępowaniu egzekucyjnym zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane dłużnikowi, nie jest tożsame z pokryciem przez Skarb Państwa kosztów poniesionych w związku z wezwaniem do złożenia wykazu majątku lub wyjaśnień osobiście w kancelarii komorniczej. Innymi słowy, nawet jeśli jesteś zwolniony z opłat sądowych, państwo nie sfinansuje Ci podróży do komornika.
Nadto warto pamiętać, że wg wyroku SN z 23.11.1967 r., (II CR 248/65) zwolnienie od kosztów sądowych nie ma mocy wstecznej. Działa ono od chwili złożenia przez stronę wniosku o zwolnienie.
Kto ponosi koszty egzekucji komorniczej?
Zgodnie z jedną z fundamentalnych zasad postępowania egzekucyjnego w polskim systemie prawnym – koszty egzekucyjne ponosi z zasady dłużnik. Dłużnik ponosi koszty egzekucji, ale tylko w zakresie kosztów, które są zarazem niezbędne i celowe, czyli wprost zmierzają do wyegzekwowania konkretnego świadczenia. Chodzi zatem o: koszty sądowe oraz opłaty i wydatki pobrane przez komornika, równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa, koszty przejazdu wierzyciela i jego pełnomocnika, wynagrodzenie i wydatki jednego adwokata (radcy prawnego) – wg art. 98 §2 k.p.c.
Zatem obowiązującą w postępowaniu sądowym regułę odpowiedzialności za wynik procesu zastąpiono zasadą odpowiedzialności dłużnika za koszty celowej egzekucji. Należy jednak podkreślić, że zwolnienie od kosztów egzekucji przyznane dłużnikowi pozostaje bez wpływu na możliwość ściągnięcia od dłużnika opłaty egzekucyjnej należnej komornikowi za dokonaną egzekucję (uchwała SN z 28.4.2005 r., III CZP 22/05).
Uciążliwość egzekucji a prawo dłużnika do odszkodowania
W obecnym stanie prawnym nie ma bezpośredniej podstawy prawnej do żądania po stronie dłużnika zwrotu kosztów poniesionych na wykonywanie poleceżeń komornika, takich jak dojazd do kancelarii. Jednakże, na podstawie art. 799 § 1 k.p.c., komornik zobowiązany jest stosować sposób egzekucji najmniej uciążliwy dla dłużnika. Przepis ten jest wyrazem ogólnej zasady postępowania egzekucyjnego – współmierności środków do celu, mającej zapobiegać szykanowaniu dłużnika i nadużywaniu egzekucji przez wierzyciela.
Choć praktyka pokazuje, że egzekucja powinna być w pierwszej kolejności skuteczna, a w drugiej możliwie najmniej uciążliwa, to furtka prawna dla dłużnika istnieje. Jeżeli dłużnik wykaże, iż poniósł realną szkodę (nie tylko koszty dojazdu, ale np. utracony zarobek) wskutek prowadzenia egzekucji z naruszeniem tej zasady (np. poprzez celowe i wielokrotne wzywanie go do odległej kancelarii bez uzasadnionej potrzeby, co nosi znamiona szykany), może on domagać się od wierzyciela stosownego odszkodowania na drodze osobnego procesu cywilnego.
Podsumowanie: współpracuj w granicach prawa i chroń swoje interesy
W relacji z komornikiem kluczowa jest świadomość swoich praw i obowiązków. Warto zatem pamiętać – gdy otrzyma się wezwanie do komornika – o konieczności stałej i możliwie zgodnej współpracy z nim jako organem egzekucyjnym – ale zawsze w granicach prawa obowiązującego. Brak reakcji na wezwanie jest najgorszą z możliwych strategii, ponieważ naraża Cię na niepotrzebne i dotkliwe kary finansowe, a nawet na przymusowe doprowadzenie. J
Jednocześnie bierna zgoda na każdą, nawet najbardziej uciążliwą czynność, również jest błędem. Jak pokazaliśmy, polskie prawo daje Ci konkretne narzędzia, by bronić się przed nieuzasadnionymi działaniami i kosztami, bez konieczności wychodzenia z domu.
Potrzebujesz indywidualnej pomocy w sprawie komorniczej?
Skorzystaj z możliwości, jakie oferuje nasza kancelaria, jako prawdopodobnie jedyna w Polsce. Zamów indywidualną konsultacje z adwokatem – byłym komornikiem. I uzyskaj bezpośrednią pomoc w swojej sprawie. Jak to zrobić? Zamówienie konsultacji możliwe jest z poziomu oferty Pomoc z komornikiem w 24 godziny.
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 z późn. zm.).
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. 1997 nr 133 poz. 882 z późn. zm.).
- Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2005 nr 167 poz. 1398 z późn. zm.).
Literatura:
- Komentarz do ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.64.43.296), [w:] A. Jakubecki (red.), J. Bodio, T. Demendecki, O. Marcewicz, P. Telenga, M.P. Wójcik, Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczny komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.
- prof. dr hab. Andrzej Zieliński, Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Komentarz, C.H. Beck 2010, wyd. VII.
